Hidronefroza Dair Herşey

Hidronefroza Dair Herşey

 Böbrek büyümesi ya da tıptaki adıyla hidronefroz yaygın olarak görülen bir rahatsızlıktır. Çocuklarda ciddi sorunlara yol açabilen Hidronefroz nedir? Belirtileri nelerdir? Tedavisi var mıdır? gibi merak edilen soruları Çocuk Nefroloji Bilimdalı Başkanı Prof.Dr. Ferah Sönmez yanıtladı.

Son yıllarda bebeklerde sıklıkla duyduğumuz bir tanı olan hidronefroz nedir? 

Genelde ailelerin böbrek büyümesi, böbrek genişlemesi ya da böbrekte su toplaması, kist gibi tanımlamalarla bildikleri hidronefroz aslında böbreğin kendisinin değil,  böbreğin içinde ve dışında yer alan idrarı taşıyan oluşumların genişlemesidir.

Bebeğin böbreklerinde oluşan idrar (anne karnındaki bir bebekte de 9- 12. haftadan sonra idrar oluşmaya başlar) önce böbrek içindeki bir havuzcukta (pelvis) birikir ve sonra böbrek ve idrar kesesi arasındaki bir yolla (üreter) mesaneye atılır.  Hidronefroz, daha ayrıntılı bir deyişle, böbrek içindeki havuzcuk ve veya böbrek dışındaki idrar yollarının normalin üstünde genişlemesidir. Sadece sağ ya da sol böbrekte veya her ikisinde birden görülebilir.                             

Böbrek yollarındaki doğumsal olan bu genişlemenin nedeni nedir?

Doğumsal hidronefrozun birçok nedeni olabilir. Sıklıkla gördüklerimizden söz etmek istiyorum. Bu bebeklerin çoğunda anne karnında başlayan bu genişlemenin altında patolojik bir durum bulunmamakta ve çocuk bir yaşına gelene kadar kendiliğinden kaybolmaktadır.  Bizim kliniğimizde şimdiye dek izlediğimiz hastaların da % 70’inde bir yaşına kadar kediliğinden düzelme görülmüştür. İkinci ve üçüncü sıklıkta gördüğümüz nedenler  böbrek yollarında darlık ve idrarın böbreklere geri kaçması( vezikoüreteral reflü) dır. Böbrek yollarında darlık genelikle böbrek içindeki havuzcuk ile idrar yolu arasında veya idrar yolunun idrar kesesi (mesane)ye girdiği yerde doğuştan vardır. Ender olarak erkek çocuklarda pipinin  ( penis) başlangıç kısmında oluşan kapakçık (posterior üretral valv) da hidronefroza neden olabilir.  İdrarın böbreklere geri kaçması (vezikoüreteral reflü) ise idrar yolunun mesaneye girdiği yerdeki doğuştan olan bir bozukluk nedeni ile normalde idrar kesesinden dışarıya boşalacak olan idrarın böbreklere geri kaçmasıdır. Tek veya iki böbrekte birden olabilir. En ağırı beşinci derece olmak üzere 5 derecesi vardır.

-Doğumsal hidronefroz tanısı en erken ne zaman ve nasıl konulur?

Günümüzde hidronefroz tanısı en erken gebelikte yapılan ultrasonlar ile konulur. Gebeliğin ilerleyen aylarında, bebekte yeterli idrar çıkışı yoksa bazen rahim içi suyun (amnion sıvısının) azalması da kadın doğum ve veya radyoloji uzmanınca ultrasonla saptanabilir. 

- Anne karnında hidronefroz tanısı alan bebeklere, gebelikte tedavi uygulanır mı?

Bu bebeklerin, genelde gebelerin sorduğu bir soruya yanıt olarak söylersem, erken doğum yapılmasını gerektirecek ya da anne karnında cerrahi bir müdahale gerektirecek bir durumları yoktur. Gebeliğin sonuna doğru eğer rahim suyu (amnion sıvısı) çok azalmışsa, kadın doğum uzmanlarının uygun gördüğü şekilde doğum öne alınabilir. Eğer doğuma çok az varsa ve her iki böbrekte tıkanıklık nedeni ile idrar akımı yoksa anne karnında yapılacak bir işlemle bebekteki atılamayan idrar boşaltılabilir. Ama bunlar çok çok ender gerekebilen durumlardır Doğduklarında diğer bebeklerden farkları yoktur. Çok ender olarak her iki böbrekte çok ağır genişleme ve anne karnında böbrek yetmezliği gelişmiş olan bebeklerde yenidoğan yoğun bakımı gerektirecek, gerekirse hemen diyalize başlayacak durumlarla karşılaşabiliyoruz.

-Hidronefrozu olan bebeklerde ne gibi yakınmalar ve belirtiler olur?

Çoğunlukla bu bebeklerin diğer yenidoğanlardan bir farkları yoktur. Gerek annelerin farkettikleri, gerekse bizlerin muayene ile saptadığı bir belirti yoktur. Penis başında kapakçık (posterior üretral valv) olan bebekler idrarlarını fışkırtmazlar, yani kesik kesik işerler.  Bu önemli ve erken tanı koydurucu bir belirtidir.Hidronefrozu olan bebekler, idrar yolu enfeksiyonu olmaya diğer bebeklerden çok daha fazla yatkındırlar. Doğumdan sonra idrar yolu enfeksiyonu ile ilgili belirtileri sıklıkla görmekteyiz.

-Tedavi süreci ve izlem nasıldır? Ameliyat hangi aşamada gereklidir?

Yeni doğan bebeklerde hidronefroz saptandığında derecesi yüksek (yani genişlik fazla ise) idrar yolu enfeksiyonundan korumak için koruyucu antibiyotik vermekteyiz. Genelikle birinci aydan sonra görüntüleme tekiklerini (sondalı film, sintigrafi gibi) isteyip genişliğin nedenini öğrenmekteyiz. Hidronefrozun hafif olduğu durumlarda ise bebeklerin sadece idrar kültürü ve ultrason ile izlemleri yeterlidir.  Bir yaşında düzelme olmayanlar yeniden değerlendirilir.

 Darlık veya geri kaçma olan çocuklar, koruyucu antibiyotikle bir yaşa kadar ultrason ve idrar kültürü yapılarak izlenebilirler. Gerekli durumlarda yenidoğandan itibaren de erken cerrahi müdahele de yapılabilir.

-Aileler nelere dikkat etmelidir?

Aileler çocukları idrar yolu enfeksiyonundan koruyucu önlemlere uymalıdır. Bunlar kız bebeklerde ve çocuklarda önden arkaya doğru tuvalet temizliğine, ıslak mendille tuvalet temizliği yapılmamasına, genital bölgeyi zeytinyağlı sabunla yıkamaya, çocuğu küvette banyo yaptırmamaya, havuza sokmama, bol su içirmeye, çocuğun sık tuvalete gitmesini sağlamaya (özellikle okullarda idrar tutma alışkanlığı olan çocuklar için) ve erkek çocuklarını erken sünnet yaptırmaya dikkat etmelidir.

İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri başlayınca hemen tedaviye başlanması, iyi dönemlerde de idrar ve kültür kontrolleri ve hekimin uygun gördüğü tetkiklerin zamanında yapılması, verilen ilaçları düzgün kullanması ve gerekirse ameliyat kararına uyulması önemlidir.

- İdrar yolu enfeksiyonunun yinelemesi ve hidronefrozun tedavi edilmemesi hangi tehlikelere neden oluyor?

 En önemli tehlike gerek enfeksiyon gerekse hidronefroza neden olan anomalilerin böbrekte kalıcı hasar oluşturmasıdır. Çocuk ne kadar küçükse hasar olma olasılığı o kadar yüksektir. Bu hasarlar bir süre sonra çocuklukta ya da erişkin dönemde kronik böbrek yetmezliği ve diyaliz ya da böbrek naklini gerektirecek düzeylere çıkabilir. Ülkemizde, maalesef halen, kronik böbrek yetmezliği olan ve diyalize giren ya da böbrek nakli olanların beşte birinde bu tip anomaliler ve idrar yolu enfeksiyonları böbrek yetmezliğine neden olmaktadır.

-Hidronefroz hastaları tamamen iyleşir mi? Yoksa ömür boyu süren bir rahatsızlık mı?  Ne zamana kadar takip gereklidir?

Hafif hidronefrozların çoğu kendiliğinden iyileşebilir. Bir kısmında da zaman içinde genişleme artabilir.  Hafif tıkanıklıklar ve geri kaçış durumları da bazı hastalarda bir yaşa kadar ameliyatsız tedavilerle düzelebilir. Ağır hidronefrozlar ve bir yaşa kadar düzelmeyenler,  anomalinin tipi ve derecesine göre kapalı ve açık cerrahi müdahalelerle % 60-99 oranında başarı ile tamamen düzeltilir. Fakat ameliyatsız ve ameliyatlı düzelenlerde de ultrasonla yakın takip gerekir. Çünkü yeniden darlıklar oluşabilir.

Bu durumlar böbrekte hasara neden olmuşsa çocuğun Çocuk Nefroloğu tarafından 18 yaşında kadar yakından takibi gerekir. Hasarlı böbreği olanlar hipertansiyon , idrarla aşırı protein atılımı ve böbrek hasarının ilerleyerek  böbrek yetmezliği gelişme riski taşırlar.

                         

                                                                                 

 

 

 

 

Ellerde Uyuşmaya Dikkat!

Ellerde Uyuşmaya Dikkat!

  Ellerde Uyuşma ve Hissizlik Hangi Hastalıkların Belirtisi Olabilir? Günlük hayatta birçok işi ellerim...
Detay
Skolyoz Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Skolyoz Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Omurga eğriliği ya da tıptaki adıyla skolyoz yaygın olarak görülen bir rahatsızlıktır. Vücutta ciddi sorunlara...
Detay
Baş ve Boyun Kanserleri Hakkında Merak Edilenler

Baş ve Boyun Kanserleri Hakkında Merak Edilenler

Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyemiz Doç.Dr. Aylin Eryılmaz ‘Baş ve Boyun Kanse...
Detay
Diyabet Farkındalık

Diyabet Farkındalık

  Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı Öğretim Üyemiz Doç. Dr. Mustafa Ünübo...
Detay
Meme Kanseri Farkındalık Ayı

Meme Kanseri Farkındalık Ayı

Ekim Ayı Dünya Sağlık Örgütü Tarafından “Meme Kanseri Bilinçlendirme Ayı” olarak belir...
Detay
Kalp Sağlığımızı Korumak İçin Neler Yapmalıyız

Kalp Sağlığımızı Korumak İçin Neler Yapmalıyız

29 Eylül her yıl Dünya Kalp Günü olarak çeşitli aktiviteler ile kutlanmaktadır. Dün...
Detay
Erken Ergenlik Hakkında Merak Edilenler

Erken Ergenlik Hakkında Merak Edilenler

Çocukların gelişim süreci ile ilgili anne babaları en çok endişelendiren konulardan biri de “Erken E...
Detay
MS (Multip Skleroz) Hakkında Merak Edilenler

MS (Multip Skleroz) Hakkında Merak Edilenler

Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr.Nefati Kıylıo...
Detay
Diğer Başlıklar