Erken Ergenlik Hakkında Merak Edilenler

Erken Ergenlik Hakkında Merak Edilenler

Çocukların gelişim süreci ile ilgili anne babaları en çok endişelendiren konulardan biri de “Erken Ergenlik”.

“Çocuğum ergenliğe mi giriyor?”“Bu durum normal mi yoksa erken mi?” “Tedavisi var mı?”gibi sorular ebeveynlerin kafalarını kurcalayıp duruyor.

Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Öğretim Üyemiz Doç.Dr. Ahmet Anık erken ergenlik hakkında merak edilenleri yanıtladı.

Ergenlik Nedir? Erken Ergenlik Nedir?

Ergenlik çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemidir. Bu geçiş döneminin kendine has özellikleri var. Bu özelliklerden bir tanesi fiziksel özellikler, yani çocuğun vücudunda ortaya çıkan değişikliklerdir ki bu değişiklikler bize hastayı en çok getiren şikâyetler oluyor. Klasik olarak kız çocuklarında 8 yaşından önce erkek çocuklarında 9 yaşından önce ergenlikle ilgili belirtiler görülüyorsa bu erken ergenlik olarak kabul ediliyor. Ayrıca kız çocuklarında ergenlik normal yaşlarda başlasa bile 10 yaşından önce adet görülmesi de erken ergenlik olarak tanımlanır.

Erken Ergenlik Belirtileri Nelerdir?

Ailelerin de fark ettiği genelde çocukların koltuk altında,özel bölgesinde tüylenme veya kız çocuklarında memelerde büyüme görülür. Bazen boy uzamasında hızlanma, sivilcelenme, seste kalınlaşma veya ter kokusunda değişiklik (erişkine benzer ter kokusu) gibi şikayetler ile de hastalarımız başvurabiliyor.

Erken Ergenliğe Kızlarda Mı Erkeklerde Mi Daha Sık Rastlanıyor?

Her iki cinsiyette de görülüyor ancak kızlarda daha sık rastlanıyor bu yüzden kız çocuğu sahibi ailelerin biraz daha dikkatli olması gerekiyor.

Erken Ergenlik Sebepleri Nelerdir?

Çocuklarda ergenliğin erken yaşlara kaymasının birçok nedeni var: Bunlar arasında beslenme alışkanlıklarının değişmesi, hazır ve paket gıdalar, çevresel endokrin bozucular dediğimiz ve çevremizde yaygın olarak bulunan endüstriyel ürünler, obezite bu faktörler arasında sayılabilir.

Erken ergenlikte temel sorun ergenliğe girişimizi sağlayan hormonların erken salınmasıdır. Hormonlar ya hipofiz dediğimiz beyin bölgesinden ya da kız ve erkeklerin yumurtalarından salınabiliyor. Hormonların nereden salındığını yani sorunun nereden kaynaklandığını biz çocukları muayene ederek ve bazı hormon tahlilleri yaparak belirleyebiliyoruz. Erken ergenliğe neden olan hastalıklar arasında hipofiz ve beyin kaynaklı hastalıklar, böbrek üstü bezi veya yumurtalık ile ilgili hastalıklar sayılabilir. Ancak en sık olarak altta yatan herhangi bir hastalık olmaksızın erken ergenlik görülebiliyor. Bu nedenle doğru teşhis ve tedavi için mutlaka Çocuk Endokrinolojisi uzmanının kapsamlı değerlendirmesi gerekiyor.

Tedavisi Nasıl Yapılıyor?

Neden ne olursa olsun erken ergenliğe neden olan tüm hastalıkların tedavisi var. Erken ergenlik şüphesi ile getirilen çocuklarda temel cevaplanması gereken iki tane soru var:

  • Birincisi bu ergenliğin nedeni ne?
  • İkincisi bu ergenliğin tedavi edilmezse sonuçları ne?

Ergenliğin nedeni kısmını bir önceki soruda açıkladıkama tekrarlamakta fayda var herhangi bir hastalık olamayabileceği gibi çok çeşitli hastalıklar bu duruma yol açabilir.

Tedavi edilmediğinde erken ergenlikte en önemli riski kız hem kızlarda hem de erkeklerde boy kısalığına yol açabilmesidir. Ayrıca kız çocuklarında erken adet görmenin beraberinde getirebileceği sorunlar da bulunmaktadır. Ergenlik ne kadar erken olursa kızlarda ve erkeklerde boy kısalığı yapma riski o kadar yüksektir.Dolayısıyla biz bu riski öncelikle ortaya koyuyoruz ve eğer ergenliğe bağlı bu riskler söz konusu ise ergenliği durduruyoruz.

Gerçek erken ergenlik dediğimiz erken ergenliği olan ve boy kısalığı riski olan çocuklarda aylık depo iğnelerle yada 3 ayda bir yaptığımız depo iğnelerle ergenliği geçici bir süre durdurup çocukların normal boya gelmesini sağlayabiliyoruz.

Erken Ergenlik Ne Tür sorunlar Oluşturuyor?

Erken ergenliğin fiziksel olarak en önemli riski boy kısalığıdır. Bunun dışında kızlarda erken adet görmeyle sonuçlanabildiği için çocukları psikolojik olarak çok olumsuz etkileyebiliyor. Akranlarında göre daha hızlı gelişmesi, meme gelişiminin olması yani fiziksel farklılıklar çocukları ben farklıyım, ben galiba anormalim düşüncesine itebiliyor. Çocuğun kafasında karışıklığa neden oluyor, hazırhissetmeyebiliyor, ne olduğunu anlayamayabiliyor ve tüm bu nedenlerle de biz ergenliği durdurup adeti geciktirebiliyoruz.

Her Erken Gelişim Erken Ergenlik Anlamına Mı Gelir?

Erken ortaya çıkan ergenlik belirtileri her zaman tedavi gerektirmeyebilir. Her ergenlik belirtisi gerçek ergenliği işaret etmez, deneyimli hekimin yapacağı muayene ve tetkikler ile bunun gerçek bir erken ergenlik mi yoksa onun çeşitlerinden biri mi yani normalin bir çeşidi mi olduğuna karar verilmesi gerekir. Karar sonrası biz ailelere bilgi verip sizin çocuğunuzda erken ergenlik söz konusu değil bu normalin bir çeşidi bunu yakın takip edelim diyebiliyoruz. Dolayısıyla her erken ergenlik işareti olan çocuğa sahip ebeveynlerin büyük bir paniğe kapılıp benim çocuğumun boyu kısa kalacak mı diye düşünmeden önce bunun bir anormal işaret olduğunu, Çocuk Endokrinolojisi uzmanının değerlendirmesigerektiğini bilmesi gerekiyor.

Erken Ergenlik İçin Yapılacak Tahlil ve Tetkikler Nelerdir?

Ergenlik belirtileri olan bir çocuğunÇocuk Endokrinolojisi klinğine sabah 8:00-9:00 saatlerinde aç olarak getirilmesini öneriyoruz. Bu saat diliminin tercih edilmesinin en önemli nedeni hormon tahlilleri için ideal zaman aralığı olmasıdır. Ayrıca aç karnına geldiğinde diğer tetkiklerin de yapılabilmesi mümkün olmaktadır.

Bu şikâyetlerle başvuran hastaya yapılacak işlemler sırası ile:

  • Kapsamlı olarak çocukların muayene edilir,
    • Muayene ile ergenliğin hangi evrede olduğu, gelişimin ne durumda olduğu, boyunun ne durumda olduğu aile boyu ile karşılaştırılarak değerlendirilir,
  • Sonrasında hormon tahlilleri için basit bir kan alma işlemi yapılır
    • Burada vurgulamak istediğim hormonel tahlilleri her hastanede yaptırmamak gerekiyor. Özellikle ölçüm yöntemleri arasında ciddi farklılıklar olması nedeni ile hem yorum güçlüğüne hem kafa karışıklığına neden oluyor.Dolayısıyla akreditasyonu bilinen ,ölçüm yöntemi bilinen güvenilir laboratuarlarda çalışılmasında fayda var.
  • Hormon tahlilleri dışında yapılan bir diğer önemli tetkik sol el bilek filmi (kemik filmi) çekilerek kemik yaşı dediğimiz çocuğun gelişim durumuna bakılır
  • Gereklilik halinde kasık ultrasonu ile kız çocuklarda rahim ve yumurtaların durumuna bakılır.

Erken ergenliğin tipini saptadıktan sonra buna yol açan hastalığı bulmak için de beyin emar (MR), kasık MR ile değerlendirilmesi gibi ileri tektiler yapabiliyoruz.

Tüm bu sonuçlar ile biz iki şeye karar veriyoruz;

1-Gerçekten erken ergenlik mi?

2-Bu erken ergenlik boy kısalığı riski taşıyor mu ve tedavi edilmesi gerekiyor mu?

Bu kararları verdikten sonra tedavi kararı taşıyan hastalarda bu tedaviyi aile ile paylaşıyoruz.

 

İlaç Tedavisi Nedir? Yan Etkileri Var Mıdır?

En çok görülen gerçek ergenlik olduğu için bu durum halk arasında aylık iğneler veya üç ayda bir yapılan iğneler olarak bilinen iğnelerle tedavi edilir. Bu tedavi ile ilgili internette çok bilgi kirliliği olduğunu biliyorum. Ancak vurgulamak gerekir ki tıp bir dengeler disiplinidir. Biz hastayı tedavi ederken bir terazinin iki kefesi olduğunu asla unutmayız. Birtaraftan ilacı verirken öbür taraftanuyguladığımız tedavinin yan etki riskini biliriz ve hastaya faydasının daha çok olacağından emin olmadığımız müddetçe bu tedaviyi uygulamayız. Dolayısıyla gerçek bir erken ergenlikte boy kısalığı riski varsa muhakkak tedavi edilmesi gerekiyor. Çünkü bu ilaç güvenilir bir ilaç olup yan etkileri kabul edilebilir yan etkilerdir. Örneğinenjeksiyon yapılan bölgelerde küçük küçük apseler yapabiliyor, her ilacın taşıdığı alerji riski çok düşük bir olasılık da olsa bu ilaçta da var. Ergenlikle beraber kemikler güçlendiği için hormonlara bağlı biz bu tedavi ile aslında hormonlarıda baskılıyoruz bu nedenle kemiklerde geçici bir zayıflama olabiliyor. Bu dönemde hastaların kalsiyumdan zengin süt ve süt ürünlerini tüketmesini istiyoruz, düzenli egzersiz yapmalarını istiyoruz, güneş ışığından faydalanmalarını istiyoruz. Bazen yeterli olmuyorsa kalsiyum veya D vitamini takviyelerinde bulunabiliyoruz. Sonuç olarak ergenliği durdurma iğnesi olarak bilinen tedavi güvenilir, etkili, gönül rahatlığı ile uygulanabilecek bir tedavi yöntemidir. Ancak bu tedavi kararının çok iyi değerlendirilerek verilmesi gerektiğini tekrar vurgulamak istiyorum. Bu konuyu en iyi değerlendirecek kişi kuşkusuz bu konunun uzmanları olan Çocuk Endokrinologlarıdır.

Kalp Sağlığımızı Korumak İçin Neler Yapmalıyız

Kalp Sağlığımızı Korumak İçin Neler Yapmalıyız

29 Eylül her yıl Dünya Kalp Günü olarak çeşitli aktiviteler ile kutlanmaktadır. Dün...
Detay
MS (Multip Skleroz) Hakkında Merak Edilenler

MS (Multip Skleroz) Hakkında Merak Edilenler

Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr.Nefati Kıylıo...
Detay
Depresyon ve Tedavi Yöntemleri

Depresyon ve Tedavi Yöntemleri

  Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Dr.Öğr.Üyesi Çağdaş Öykü Memiş depresyon ve tedav...
Detay
Çocuk Kardiyoloji ve Merak Edilenler

Çocuk Kardiyoloji ve Merak Edilenler

  Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı Dr.Öğr.Üyesi Serkan Fazlı Çelik “Doğmamış bebeklerden(anne ...
Detay
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)

Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Doç.Dr. Hatice Aksu Otizm spektrum bozukluğu(O...
Detay
Hipertansiyon Nedir? Hipertansiyon Belirtileri ve Tedavisi

Hipertansiyon Nedir? Hipertansiyon Belirtileri ve Tedavisi

  Kardiyoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof.Dr.Ceyhun Ceyhan “17 Mayıs Dünya Hipertansiyon Günü”...
Detay
Halk Arasında “Yumuşak Doku Romatizması”  Olarak Da Bilinen Fibromiyalji

Halk Arasında “Yumuşak Doku Romatizması” Olarak Da Bilinen Fibromiyalji

  Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç.Dr.Gülnur Taşcı Bozbaş “12 ...
Detay
Hemofili nedir?

Hemofili nedir?

Çocuk Hematolojisi ve Onkolojisi Bilim Dalı Başkanı Dr.Öğr.Üyesi Yusuf Ziya Aral 17 Nisan Dünya Hemofil...
Detay
Diğer Başlıklar